Bài viết trên đây được tham khảo từ Thạc sĩ, Bác sĩ Vũ Quốc Ánh, chuyên gia Nhi khoa tại Khoa Nhi – Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng. Thiếu hụt vi chất dinh dưỡng ở trẻ em có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe và phát triển của trẻ mà còn có thể gây ra những vấn đề nghiêm trọng. Vậy làm thế nào để ngăn chặn tình trạng thiếu hụt này?
Vi chất dinh dưỡng chủ yếu được phân loại thành hai nhóm: khoáng chất (bao gồm sắt, kẽm, canxi, phospho, đồng, iod, selen, …) và vitamin (như vitamin A, C, E, D, B, …). Trong quá trình phát triển của trẻ em, vi chất dinh dưỡng đóng vai trò hết sức quan trọng, giúp cải thiện cả về thể chất lẫn trí tuệ, cũng như giữ cho trẻ khỏe mạnh và ngăn ngừa bệnh tật.
Do cơ thể trẻ em không tự sản xuất được các loại vi chất dinh dưỡng này, nên chúng cần được cung cấp thông qua khẩu phần ăn hàng ngày. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, trẻ em có thể không tiếp nhận đủ lượng vi chất dinh dưỡng cần thiết để đáp ứng nhu cầu của cơ thể.
Nguyên nhân thiếu vi chất dinh dưỡng ở trẻ em
Tình trạng thiếu hụt vi chất ở trẻ em đề cập đến sự thiếu hụt các khoáng chất và vitamin quan trọng đối với sức khỏe, thường diễn ra trong cộng đồng và thường là do thiếu hụt vitamin A, iod, sắt, kẽm, axit folic.
Có nhiều nguyên nhân gây ra tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng ở trẻ em, bao gồm:
- Thiếu kẽm: Do mẹ mang thai thiếu kẽm, trẻ sơ sinh không được tiếp tục cho bú sữa mẹ, trẻ ít tiêu thụ thực phẩm giàu protein như thịt, hoặc trẻ có chế độ ăn uống thiếu dinh dưỡng.
- Thiếu sắt: Do mẹ mang thai thiếu sắt, trẻ sinh non, trẻ có dấu hiệu nhẹ cân, trẻ được nuôi bằng sữa bò sớm (trước 12 tháng tuổi), hoặc do thay đổi trong phát triển hành vi và thần kinh.
- Thiếu vitamin A, vitamin D: Do trẻ không được cho bú sữa mẹ đầy đủ (trẻ không hút sữa hoặc chuyển sang ăn thức ăn cố định sớm) hoặc không được cho bú sữa mẹ.
Ngoài ra, yếu tố địa lý và vùng miền cũng có ảnh hưởng lớn đến chế độ ăn uống và tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng ở trẻ em.
Thực phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng ở trẻ em
Thiếu hụt vi chất dinh dưỡng ở trẻ em có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe, bao gồm thiếu máu do thiếu sắt, còi xương do thiếu vitamin D và canxi, bướu cổ do thiếu iod, suy dinh dưỡng và suy giảm đề kháng do thiếu kẽm, cùng với các vấn đề về mắt do thiếu vitamin A.
Dưới đây là một số loại thực phẩm có thể giúp bổ sung vi chất dinh dưỡng cho trẻ:
- Kẽm: Có thể tìm thấy kẽm trong thịt, gan, hải sản, trứng, sữa và ngũ cốc nguyên hạt. Kẽm làm việc quan trọng trong quá trình tăng trưởng và phục hồi tế bào, đồng thời tăng cường hệ miễn dịch. Thiếu kẽm có thể dẫn đến biểu hiện như biếng ăn, tăng nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng và chậm phát triển.
- Sắt: Sắt có trong thịt đỏ, rau xanh, trứng và ngũ cốc. Sắt giúp ngăn ngừa thiếu máu, hỗ trợ sự phát triển của não và tăng cường hệ miễn dịch. Thiếu sắt có thể gây ra thiếu máu, chậm phát triển trí não và suy giảm đề kháng.
- Canxi: Các nguồn giàu canxi bao gồm cá hồi, đậu hũ, sữa và sản phẩm từ sữa, cũng như rau xanh. Canxi làm cho xương và răng khỏe mạnh, đồng thời hỗ trợ hệ miễn dịch. Thiếu canxi có thể gây ra còi xương và gây chậm phát triển.
- Vitamin A: Có thể tìm thấy vitamin A trong các loại rau củ quả màu vàng như bí đỏ, cà rốt và cà chua. Vitamin A quan trọng cho sức khỏe của mắt và da. Thiếu vitamin A có thể dẫn đến các vấn đề như khô mắt và các bệnh về mắt.
- Vitamin C: Vitamin C có trong các loại trái cây như cam, chanh, bưởi và dâu tây, cũng như trong rau xanh. Vitamin C giúp chống oxi hóa, tạo ra collagen để da khỏe mạnh, cũng như hấp thụ sắt và tăng cường hệ miễn dịch. Thiếu vitamin C có thể gây suy giảm đề kháng.
- Vitamin D: Có thể tìm thấy vitamin D trong cá hồi, gan, trứng, phô mai và bơ. Vitamin D giúp cải thiện sự hấp thụ canxi và phospho để làm cho xương và răng chắc khỏe. Thiếu vitamin D có thể dẫn đến còi xương và các vấn đề khác như vàng da.
Cách phòng ngừa thiếu vi chất dinh dưỡng ở trẻ em
Để ngăn chặn tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng ở trẻ em, quan trọng nhất là bắt đầu từ giai đoạn thai kỳ bằng việc cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho mẹ và thai nhi. Sau khi sinh, trong 6 tháng đầu đời của bé, việc cho bé được bú sữa mẹ toàn bộ là rất quan trọng, và mẹ cũng cần chú ý đến việc tiếp tục cung cấp cho cơ thể những dưỡng chất đầy đủ, thông qua việc ăn uống đa dạng và sử dụng thuốc bổ tổng hợp.
Từ khi bé đủ 6 tháng tuổi, việc bổ sung thêm thực phẩm cố định vào khẩu phần ăn hàng ngày của bé là cần thiết để cung cấp đầy đủ các dưỡng chất. Đối với bé, khẩu phần ăn hàng ngày cần bao gồm đủ các nhóm chất chính như tinh bột, đạm, đường và chất béo. Việc thay đổi đa dạng thực đơn giúp đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cũng như phòng tránh tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng ở trẻ em.
Tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng ở trẻ có thể xuất phát từ giai đoạn thai kỳ, gây ra các vấn đề như sinh non và nhẹ cân. Ngoài ra, việc không cho bé bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời, bắt đầu ăn dặm quá sớm và chế độ ăn nghèo dinh dưỡng sau này cũng có thể góp phần vào tình trạng này.
Khi đã nhận biết được nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu hụt vi chất ở trẻ và vai trò quan trọng của chúng đối với sự phát triển của bé, cha mẹ cần chú ý đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng để đảm bảo sự phát triển toàn diện của bé qua từng giai đoạn.
